NGƯỜI PHỤ NỮ VIỆT NAM XƯA VÀ NAY TRONG XÃ HỘI,
VÀ VIỆC LOAN BÁO TIN MỪNG

(Bài chia sẻ trong đại hội Ultreya, ngày 15 tháng 12 năm 2004)

Để tìm hiểu rõ vai trò của người phụ nữ trong Giáo Hội hôm nay, trước hết xin được mời quí anh chị trở về quá khứ để nhìn lại vai trò của người phụ nữ ngày xưa trong con mắt của xã hội và giáo hội. 

I- NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG GIA ĐÌNH, XÃ HỘI THỜI XƯA,
VÀ TRONG GIÁO HỘI TRƯỚC CÔNG ĐỒNG VATICANO II. 

1/- Người phụ nữ trong gia đình và xã hội thời xưa:

Nói chung vai trò người phụ nữ vào thời xa xưa trên thế giới không được chú trọng và để ý đến, nếu không muốn nói là bị xem thường. Riêng xã hội VN của chúng ta bị ảnh hưởng văn hóa Khổng Mạnh của Trung Hoa, nên số phận người phụ nữ hầu như bị xếp đặt, chôn chặt vào trong vòng lễ giáo tam tòng tứ đức. Ta thường nghe câu: "Tại gia tùng phụ, xuất giá tùng phu, phu tử tùng tử". Nghĩa là khi còn nhỏ ở nhà phải phục tùng cha, lớn lên đi lấy chồng theo chồng phục tùng chồng, khi chồng qua đời thì phải theo con, và sống như vậy cho đến mãn kiếp, thì mới gọi là tiết phụ. 

Với lối giáo dục một chiều và lỗi thời ngày xưa, thì chỗ đứng của người phụ nữ là bếp núc, là đàng sau ngưỡng cửa của gia đình, là nhiệm vụ sinh và nuôi dưỡng con cái. Thậm chí, người phụ nữ không có quyền lựa chọn người bạn trăm năm của mình, nên có cảnh cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy, bởi vậy mới có câu: "Làm thân con gái 12 bến nước, trong nhờ đục chịu". Lại có những gia đình không muốn cho con gái đi học, vì cha mẹ quan niệm con gái có đi học nhiều cũng vô tích sự. 

Người phụ nữ thời xa xưa, hầu như không có tiếng nói chính thức trong gia đình và xã hội. Tuy nhiên, khi nhìn vào lịch sử của nhân loại nói chung, và lịch sử VN nói riêng, cũng không thiếu những trang anh thư, kỳ nữ như hai bà Trưng, Bà Triệu, như Cô Giang, như Bùi Thị Xuân v.v... khi gặp hồi quốc biến, phận nữ lưu cũng đứng lên phất cờ xông pha nơi trận mạc, đem vinh quang về cho đất nước không thua gì những đấng nam nhi. Ta hãy nghe 2 câu thơ trong bài Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca nói về hai bà Trưng:

Chị em nặng một lời nguyền,
Phất cờ nương tử thay quyền tướng quân.

2/- Người phụ nữ thời xưa trong Giáo Hội và trước Công Đồng Vaticano II:

Chúng ta có thể nhìn thấy xã hội ngày xưa đối với người phụ nữ, qua việc Chúa làm phép lạ hóa ra nhiều cá và bánh. Theo Tin Mừng Thánh Mát-Thêu ghi lại rằng: "Những người ăn được bốn ngàn người, không kể đàn bà và trẻ con" (Mt, 16: 38), như vậy có nghĩa là họ chỉ nói đến đàn ông mà thôi. Khi đọc đến đoạn này chúng ta có cảm tưởng, hình như vào thời đó họ xem phụ nữ chỉ là những bóng mờ không hiện hữu, không đáng kể, nên không được liệt kê vào những người chứng kiến phép lạ Chúa làm!.. 

Còn nữa, chúng ta hãy đọc qua 4 Tin Mừng về Câu chuyện người đàn bà ngoại tình, nếu chỉ nghe sơ qua ta cảm thấy người phụ nữ này có tội. Nghĩ xa hơn nữa, nếu đã ngoại tình thì không thể nào chỉ có một người, nhưng người nam cùng phạm tội thì không thấy nhắc tới. Họ đã bất công khi lên án chỉ một mình người phụ nữ. Chính Chúa Giêsu vào thời này, Ngài cũng đã lên tiếng bênh vực những thành phần yếu kém trong xã hội, trong đó có phụ nữ. Riêng đối với Giáo Hội trước khi có Công Đồng Vaticanô II, thành phần giáo dân chỉ là những phần tử phải vâng lời và đóng góp, ngoài ra không có được một chỗ đứng nào trong Giáo Hội! Nhất là về phần người phụ nữ lại càng bị đối xử khác biệt, như không được bước lên Gian Cung Thánh, hay đọc sách thánh hoặc tham gia vào những công việc phụng vụ chung. 

II - NGƯỜI PHỤ NỮ VIỆT NAM SAU THẾ CHIẾN THỨ II.

1/- Về phương diện xã hội:

Trong thế chiến thứ II, vai trò người phụ nữ trên thế giới được công nhận nhiều hơn. Vì nhu cầu chiến tranh người nam phải ra tiền tuyến, nên người phụ nữ có dịp bước ra khỏi ngưỡng của gia đình sinh hoạt ngoài xã hội. Nhờ đó, tiếng nói của người phụ nữ được chú ý, họ có nhiều cơ hội làm những công việc mà từ trước đến giờ chỉ dành riêng cho nam giới. 

Riêng ở Việt nam nước ta, kể từ giai đoạn 1945 đến năm 1975, người phụ nữ đã đóng góp rất nhiều cho đất nước, tuy không bằng nam giới, nhưng họ có mặt trong mọi lãnh vực từ người phụ nữ ở nông thôn tay cày tay cuốc, đến người phụ nữ ở thành thị hay trong quân đội đều tham gia trong các ngành nghề, họ còn là những chiến sĩ trong mọi quân binh chủng, có người còn là những người nữ quân nhân dám tung mình ra giữa không trung với những cánh dù. 

2/- Về phương diện tôn giáo:

Người phụ nữ Công Giáo Việt Nam có một đức tin rất kiên trung và vững vàng. Trong chiến tranh khi chồng phải ra ngoài tiền tuyến chống giặc, ở hậu phương người phụ nữ trong gia đình vừa làm cha, vừa làm mẹ nuôi dạy con cái trưởng thành. Chính những lời ru ngọt ngào, tấm gương sáng sống đạo của người mẹ, đã gieo hạt giống đức tin vào lòng những đứa con. 

Sau ngày 30-4-1975, vai trò người phụ nữ Công Giáo nói riêng càng trổi vượt hơn nhiều nhờ vào đức tin, nhờ có niềm tin nên đã giúp qua được bao nhiêu khó khăn dồn dập. Có nhiều gia đình khi người chồng bị giam cầm bắt bớ, người vợ với một đàn con thơ dại đã gạt nước mắt, một tay gồng gánh lo toan cho gia đình, còn phải chắt chiu dành dụm để đi thăm chồng nơi các trại cải tạo, hay có những hòan cảnh thương tâm chồng bị chết trong chiến tranh. 

Qua bao nhiêu đắng cay cơ cực, chúng ta mới thấy được lòng đạo đức, sự hy sinh và sức chịu dựng vượt bực của người phụ nữ Việt Nam. Chúng ta hãy 4 câu thơ trong bài thơ "Cảm Xúc" của Thi Sĩ Hồ Dzếnh, một nhà thơ thời tiền chiến người Hoa Kiều nói về người phụ nữ Việt:

Cô gái Việt Nam ơi !
Nếu chữ hy sinh có ở đời,
Tôi muốn nạm vàng muôn khổ cực,
Cho lòng cô gái Việt Nam tươi.

III- NGƯỜI PHỤ NỮ VIỆT NAM SAU NĂM 1975 Ở HẢI NGOẠI.

1/- Người phụ nữ trong bối cảnh gia đình và xã hội

Sau năm 1975, làn sóng người bỏ nước ra đi tìm tự do đến định cư tại các quốc gia tây phương, người phụ nữ lại một lần nữa cùng với gia đình phải khắc phục những khó khăn trong cuộc sống mới, nhất là những gia đình với một đàn con dại thiếu vắng người cha, hay có những hòan cảnh bi đát, mà chính bản thân người phụ nữ phải gánh chịu trên đường đi vượt biên. 

Tuy được xã hội và chính phủ giúp đỡ về vật chất tương đối đầy đủ, nhưng về tinh thần với hai nền văn hóa khác biệt, người phụ nữ cảm thấy hụt hẫng khi phải đối diện với những hòan cảnh khó khăn. Tuy nhiên, với bản tánh cần cù nhẫn nại người phụ nữ Việt Nam đã lướt thắng được mọi nghịch cảnh, và còn có những chị đã thành công đỗ đạt trong các nghành nghề tại các quốc gia định cư. Người phụ nữ Việt Nam tuy bước một bước dài từ ngưỡng cửa gia đình ra ngoài xã hội, nhưng bản chất vẫn còn rụt rè thiếu tự tin, ít có tinh thần cộng đồng làm việc chung với nhau, đây có lẽ là kết quả của một nền văn hóa khép kín, cũng như bị ảnh hưởng sau nhiều năm chiến tranh của đất nước.

IV- VAI TRÒ NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG GIÁO HỘI SAU CÔNG ĐỒNG VATICANO II.

1/- Vai trò người phụ nữ Công Giáo trong gia đình:

Trong gia đình Việt Nam người mẹ đóng một vai trò rất quan trọng, ngoài những công việc nội trợ hằng ngày, có chị còn phải lo làm việc để phụ vào kinh tế gia đình. Ngoài ra người mẹ còn là gạch nối giữa các thành viên trong gia đình, là vai trò hòa giải khi có sự căng thẳng giữa người cha và con cái, những lời nói êm ái dịu ngọt của người mẹ sẽ giúp cho gia đình trở nên một mái ấm yên vui. Gia đình có sống đạo hay không, phần lớn cũng tùy thuộc vào người mẹ. Ông bà ta có câu: "Mưa dầm thấm lâu", lời nói êm dịu khuyên lơn của người mẹ ngày này qua ngày khác, thì dù cho tấm lòng chai đá thế nào rồi cũng sẽ có ngày hồi tâm hối cải. Thánh Nữ Monica là một thí dụ điển hình nhất cho người phụ nữ Công Giáo.

2/- Vai trò người phụ nữ trong Giáo Hội:

Công Đồng Vaticano II mở ra một hướng đi mới cho người giáo dân trong giáo hội, sau Công Đồng người giáo dân không còn là những phần tử thụ động, không chỉ giữ đạo mà phải sống đạo. Vì vậy, đem Tin Mừng đến cho mọi người không còn là việc làm dành riêng cho Linh mục Tu sĩ, mà cho tất cả mọi giáo dân sau khi lãnh nhận Phép Rửa. Có lẽ lối giữ đạo thời xa xưa của người Công Giáo Việt Nam, vẫn còn ảnh hưởng nhiều trên một số người, với quan niệm tiêu cực giữ đạo trong gia đình, trong khuôn viên Thánh Đường, cố gắng làm sao lo giữ các lẽ đạo, đi lễ Chúa Nhật mỗi tuần v.v... chăm lo phần rỗi cho mình, và cho gia đình mình vì sợ Chúa phạt sa Hỏa Ngục, còn phần người khác thì mặc họ, câu nói: "Hồn ai nấy giữ" có lẽ đúng trong trường hợp này.

Nếu chúng ta giữ đạo như vậy, có lẽ chúng ta đã đi xa với những điều Chúa dạy. Đạo của Chúa không dẫn ta đi tìm ảo tưởng, mà rất thực tế chỉ tóm gọn có hai điều: "Thứ nhất là phụng thờ một Thiên Chúa, và kính mến Người trên hết mọi sự. Thứ hai là yêu tha nhân như yêu chính bản thân mình". Kính mến thờ phụng Thiên Chúa thì chúng ta đã và đang làm, còn thương yêu tha nhân như chính bản thân mình, có lẽ chúng ta cũng có làm nhưng trong lời nói thì nhiều, chứ chưa hẳn là đã thực hành, mà có khi chúng ta còn dùng lời nói của mình để làm cho tha nhân đau lòng nữa là đàng khác! 

Khi nhìn lại thực tế trong đời sống hàng ngày, chị em phụ nữ chúng ta lớn lên lập gia đình sinh con cái, có những chị vừa đi làm về còn phải phần nội trợ, lại lo đến khi con cái trưởng thành lập gia đình cho chúng. Cứ tưởng giờ đây mình đã rảnh nợ có thể đóng góp phần của mình cho giáo hội. Nhưng có ai ngờ lại đến lúc phải giữ cháu, hết cháu nội rồi đến cháu ngoại thế là đến mãn đời! Tuy nhiên, không vì thế mà chúng ta không có một khoảng thời gian nào để đóng góp công sức của mình cho Chúa cho giáo hội. Nếu như chúng ta thật lòng muốn làm, tự nhiên chúng ta có cách để thu xếp công việc, chẳng lẽ chúng ta mang danh là con Chúa, mà không thể dành riêng cho Chúa một khoảng thời gian nào trong cuộc sống dài mấy mươi năm, để đền đáp lại tình yêu thương của Người hay sao?

3/- Người phụ nữ loan báo Tin Mừng như thế nào?

Khi nói đến loan báo Tin Mừng, chúng ta thường hay liên tưởng đến phải đi giảng đạo thì mới là loan báo Tin Mừng. Điều này chỉ mới đúng một phần, xin mời quý anh chị nghe lời của Đức Giáo Hòang Phaolô Đệ VI nói với chúng ta: "Con người thời đại hôm nay không muốn nghe những thầy dạy, mà người ta nghe những nhân chứng, và nếu người ta có nghe các thầy dạy đi nữa là bởi vì những thầy dạy đó đã là chứng nhân". Như vậy, loan báo Tin Mừng có nhiều cách, nhưng cách loan báo Tin Mừng bằng đời sống chứng nhân, bằng gương sáng là đẹp lòng Chúa và hữu hiệu nhất.

Muốn hoán cải một con người, một môi trường, không phải là chuyện làm một ngày một bữa, có khi phải mất một thời gian rất lâu dài, cần có sự bền chí và kiên nhẫn. Nhưng điều trước tiên muốn hoán cải người khác chúng ta phải tự hoán cải bản thân mình trước. Cầu nguyện chính là hơi thở của người tông đồ, sống với những điều mình tin, thực hành những điều mình nói mỗi ngày, nhờ vào cách sống của ta tự nhiên môi trường bị ảnh hưởng như "Men trong thúng bột". Đó là chúng ta đã loan báo Tin Mừng một cách thiết thực.

Loan báo Tin Mừng bằng cách sống của ta trong môi trường làm việc hằng ngày, tại cộng đồng nơi chúng ta đang sống, đoàn thể mà chúng ta đang sinh hoạt, công việc mà chúng ta được trao phó, chúng ta hãy làm tốt với lương tâm của một người tín hữu Công giáo, một người Cursillista môn đệ của Chúa. Nhất là quý anh chị Cursillistas nói chung, và quý chị nói riêng. Muốn loan báo Tin Mừng không gì bằng là dấn thân trong các công tác mà đoàn thể, phong trào cần đến chúng ta. 

Nói yêu người không phải chỉ yêu thương những người thân cận, những người đồng đạo, mà yêu thương tất cả mọi người, nhất là những người còn chưa nhìn biết Chúa. Bởi vậy, chẳng những riêng người phụ nữ mà còn cả nam giới, có nhiều công việc ngoài xã hội rất cần đến bàn tay góp sức của anh chị, nhờ vào sự hy sinh dấn thân, và những gương sáng mà chúng ta có được, sẽ làm cho người khác nhận ra hình ảnh rạng ngời của Thầy Chí Thánh. 

V- KẾT LUẬN.

Trong ngàn năm thứ ba này, Giáo Hội mời gọi mọi người hãy ra khơi và hãy ra xa hơn nữa, lời kêu gọi này vang vọng trong lòng mỗi người tín hữu, đây là lúc chúng ta không còn phân biệt nam nữ, không còn khép kín trong phạm vi gia đình, không còn khép kín trong khuôn khổ cộng đồng. Muốn người khác đón nhận Tin Mừng, ta phải tìm đến và giới thiệu Tin Mừng của Chúa cho họ, chúng ta không thể ngồi ở nhà, hay ở Thánh Đường để chờ họ đến xin chúng ta ban phát Tin Mừng.

Đây là lúc người phụ nữ Công Giáo cần mạnh dạn bước ra khỏi mặc cảm thua kém, lấy lại tinh thần tự tin của mình, cần cho mọi người nhìn thấy ngoài thiên chức làm mẹ, làm người vợ trong gia đình. Người phụ nữ còn có thể đóng góp nhiều việc cho giáo hội, cho xã hội. Dù biết rằng sống yêu thương phục vụ cho tha nhân là một điều khó, nhưng hiến tặng thời giờ phục vụ cho mục đích chung hay cho sự yên vui của người khác sẽ giúp ta loan báo Tin Mừng cách thiết thực và có hiệu quả. 

Hơn nữa, dù cho bao khó khăn trước mắt, người phụ nữ chúng ta không sợ, vì đã có Mẹ Maria. Chúng ta nhất quyết noi gương Mẹ. Khi xưa Mẹ đã hết lòng khiêm nhường trông cậy nơi Chúa, khi thưa hai tiếng "Xin Vâng". Hôm nay nếu chúng ta mạnh dạn phó thác, và hết lòng trông cậy nơi Chúa và Mẹ, chắc chắn những việc làm của chúng ta sẽ được Chúa chúc phúc. Thân mến kính chào quí anh chị.

Maria- Đinh T Ngọc Dung.