Một vài cảm nghĩ về sự HỘI NHẬP

Xem xong tập Paris by Night 76 với chủ đề “Xuân Tha Hương” mới được phát hành trong những ngày chuẩn bị Tết làm tôi bồi hồi chi lạ. Những cảm xúc dâng cao. Những kỷ niệm ùa về. Những tình cảm nhớ thương đong đầy...
 

Chẳng phải tôi có ý quảng cáo cho trung tâm Thúy Nga, nhưng thành thực là tôi rất thích những chương trình Paris by Night. Ngoài kỹ thuật cao, những chủ đề đưa ra hầu như đã “đánh trúng tâm lý” một người sống tha hương như tôi. Thưởng thức sự trình diễn, tôi hòa mình được vào trong đó để cảm được nỗi lòng của các tác giả, cũng như những nghệ sĩ trình bày. Chương trình đã đáp ứng một nhu cầu tinh thần của tôi, hay nói cách mạnh mẽ hơn, nó “nhập” vào được tâm hồn của tôi.
Nói đến “Cursillo trong tâm tình Việt”, cũng là tìm những cái “nhập” đó, xem coi Cursillo có “ăn nhậu” gì với tâm tình Việt hay chăng. Nhưng trước hết, có lẽ chúng ta cần nhìn qua về sự hội nhập. Hội nhập là một sự kiện gắn liền với đời sống con người, từ thể xác đến sinh hoạt ngoài xã hội, và ngay cả đến những vấn đề thuộc tâm linh.
 

Chúng ta thử nhìn một vài sự hội nhập cụ thể tiêu biểu:
 

1- Nhập thế, một hội nhập trong chương trình cứu độ:
 

Khi Thầy Chí Thánh xuống thế trong sứ mạng cứu độ, Thầy đã hội nhập bằng con đường nhập thế. Để hòa mình với con người, từ địa vị Thiên Chúa tự hạ xuống làm người đã là một hành động xóa mình không thể hiểu nổi. Thế mà khi xuống làm người, Thầy còn tiếp tục xóa mình hơn nữa bằng cách hạ mình đến mức tột cùng trong đời sống con người: sinh ra nghèo nàn trong một chuồng bò giá lạnh, làm con của một phụ nữ vô danh và con nuôi của bác thợ mộc nghèo nàn, tầm thường cả về mặt xã hội lẫn tôn giáo thời đó. Thầy lại tiếp tục cuộc sống lam lũ của người cha nuôi, cùng chia sẻ vui buồn sướng khổ với dân làng hàng xóm... Cuối cùng thì chọn một cái chết vô cùng thảm thiết, nhục nhã, dường như cùng cực nhất: không một mảnh quần áo che thân và cùng chung số phận thập tự với hai tên trộm cướp!
Có đau mắt mới thương người mù. Có đói mới hiểu nỗi khổ của người không cơm. Thầy đã quá am tường tâm lý con người như câu ca dao Việt:
 

“Mấy đời bánh đúc có xương,
Mấy đời trọc phú có thương dân nghèo!”
 

2- Hội nhập trong Kinh Thánh
 

Nơi sách Sáng Thế trong Cựu Ước, người ta khám phá ra không phải chỉ có một truyền thống, mà ít là hai: truyền thống Giavít và Êlôít. Đặc biệt khi so sánh hai bản văn Kinh Thánh bằng tiếng Hípri và bản dịch ra tiếng Hy Lạp, thì ta thấy các nhà dịch thuật đã cố gắng diễn dịch sao cho hợp với nền văn hóa nơi họ đang sống.
 

Trong Tân Ước, so sánh bản văn Tin Mừng của hai thánh Matthêu với Luca, chúng ta cũng thấy phản ảnh hai nền văn hóa khác nhau: một bên là Do Thái, một bên là Hy Lạp. Một bên là đạo Do Thái, một bên là dân ngoại. Thí dụ khi nói về Đức Giêsu, thánh Matthêu cần chứng minh cho người Do Thái tin rằng Người chính là con cháu nhà Đavít, nên đã viết gia phả của Người theo truyền thống Do Thái. Còn thánh Luca thấy chuyện là con cháu nhà Đavít hay không cũng chẳng quan trọng với dân ngoại, nên viết gia phả Đức Giêsu theo một quan niệm thần học khác, đó là chứng minh Người là Con Thiên Chúa. Thánh Luca ít trình bày những gì có đặc tính Do Thái, để Tin Mừng dễ được tiếp nhận hơn trong môi trường dân ngoại...
 

Ngày nay để hiểu Kinh Thánh rõ ràng hơn, chúng ta cũng cần đặt mình trong vị thế của người thời xưa với các phong tục tập quán của họ. Các cụ ta ngày xưa đã nói: “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài” là như vậy đó.
 

3- Hội nhập nơi Giáo Hội
 

Một việc khác cũng quan trọng không kém cần được nhắc đến, đó là hội nhập nơi Giáo Hội.
 

Giáo Hội sơ khai, sau khi rời bỏ Giêrusalem, đã từ từ giũ bỏ sắc thái Do Thái của mình, sao cho chinh phục được nhiều người, cụ thể là Công Đồng Giêrusalem (Cv 15). Quả thật Giáo Hội đã sớm ý thức được rằng mình phải là “Do Thái với người Do Thái, Hy Lạp với người Hy Lạp” (1Cor 9,20). Do đó, khi đến các vùng thuộc Hy Lạp, Giáo Hội đã nói và viết sách Tin Mừng bằng tiếng Hy Lạp. Rồi khi đến Rôma, Giáo Hội cũng đã sớm hội nhập vào nền văn hóa của dân Rôma. Về mặt nhân sự, vì muốn cho Giáo Hội thực sự trở thành Giáo Hội của dân địa phương, các Tông Đồ và những người kế vị đã giao trách nhiệm quản trị Giáo Hội địa phương cho người bản xứ.
 

Đặc biệt sau này, nhờ Công Đồng Vatican II, một luồng gió mát đổi mới Giáo Hội trong nhiều lãnh vực để giúp Giáo Hội đi vào lòng thế giới. Cụ thể là việc xử dụng quốc ngữ làm ngôn ngữ trong Phụng Vụ. Vấn đề không chỉ có dịch một bản văn phụng vụ ra tiếng bản xứ, mà còn phải dịch sao cho đúng với ngữ pháp và tinh thần của ngôn ngữ đó. Cái gì cũng vậy, phải “trâu đồng nào ăn cỏ đồng đấy” hay “thuyền theo lái, gái theo chồng” thì mới yên ổn.
 

4- Hội nhập nơi Giáo Hội Việt Nam
 

Các nhà truyền giáo ngày xưa cũng đã cố gắng hội nhập, làm sao cho Tin Mừng nhập thể vào trong dân tộc chúng ta, trong đó có cha Alexandre de Rhode, mà chúng ta gọi ngài bằng tên thân thương là Đắc Lộ.
 

Nếu khởi đầu lịch sử Giáo Hội Việt Nam, cha Đắc Lộ đã khéo vận dụng câu tục ngữ “Trời che đất chở” để trình bày thích ứng với người dân vùng Cửa Bạng về một vị Chúa dựng lên trời đất, thì chẳng bao lâu sau đó, từ những diễn tiến rất tự nhiên của một tiến trình thăng tiến, cha đã tìm được một danh xưng thích đáng để gọi tên Thiên Chúa mà dân chúng rất dễ dàng chấp nhận, vì nó đáp ứng đúng theo tâm tình của họ. Đó là danh xưng “Đức Chúa Trời”.
 

Khi rao giảng Tin Mừng cho người Việt Nam, nhiều nhà truyền giáo đã nhận xét: “Tại Việt Nam, một thuận lợi rất lớn cho công việc truyền giáo, đó là tinh thần đạo hiếu”. Thật vậy, đây là một truyền thống đáng ca ngợi của nền văn hóa Việt Nam, giúp cho xã hội có một nền gia phong tốt đẹp: biết ơn và kính trọng cha mẹ: “Tu đâu cho bằng tu nhà,
Thờ cha kính mẹ, ấy là chân tu”
 

Lợi dụng tinh thần này, cha Đắc Lộ lại đưa ra một ý niệm thần học để giới thiệu thêm cho người Việt Nam một người cha mà họ chưa biết tới, đó là Cha trên trời, Đấng đã sinh thành ra tất cả vũ trụ vạn vật, mà Đức Giêsu dạy ta gọi Ngài là Cha. Từ tinh thần này, người giáo dân Việt Nam có lòng kính mến Thiên Chúa cách sâu xa.
Về mặt nổi, nơi các công trình kiến trúc, nhiều nhà thờ với những cột kèo chạm trổ, sơn son thiếp vàng; với những bàn thờ, tượng ảnh và cả những cỗ kiệu đều mang sắc thái Việt Nam, nhìn vào rất gần gũi với tâm tình của mình. Nhà thờ Phát Diệm là một hình ảnh đặc biệt vẫn còn tồn tại tới ngày nay.
 

Thế còn Cursillo đã hòa nhập với tâm tình Việt như thế nào?
 

Những điều tổng quát đã được trình bày trong bài chia sẻ tại buổi Ultryea kết thúc Đại Hội II 2005 tại Melbourne. Giờ đây chúng ta thử nhìn qua một giai đoạn của Cursillo. Đó là khóa Ba Ngày, một sinh hoạt nổi nhất của Phong Trào chúng ta hiện tại. Nổi tức mức độ có người lầm tưởng đó là toàn bộ Cursillo, mỗi năm mà không thấy mở khóa thì nghĩ là sinh hoạt Phong Trào bị ngưng trệ!
Thực ra thì khóa Ba Ngày với những diễn tiến hiện hành, đã có rất nhiều điểm đi sâu vào được với tâm tình Việt. Đến với khóa, chúng ta tìm thấy được những khát vọng sâu thẳm tận đáy tâm hồn và cảm thấy sự gần gũi. Đến với khóa, chúng ta như được dọn bữa với những món đặc sản dân tộc: canh cua rau đay với cà pháo mắm tôm, canh chua cá lóc, cá kho tộ...
 

Từ tấm lòng hướng thượng sâu thẳm của dân tộc, người tín hữu Việt Nam có tinh thần đạo đức sâu xa, hết lòng cậy trông và phó thác cuộc đời trong bàn tay Thiên Chúa. Đời sống nghèo khổ, chiến tranh, bị đàn áp đã giúp người Việt có sức chịu đựng kiên cường, cùng với truyền thống bất khuất của cha ông là các Thánh Tử Đạo, người giáo dân Việt Nam hiên ngang sống Đức Tin bằng con đường Thập Giá. Là một dân tộc có lễ phép trọng lễ nghi, nên những sinh hoạt tôn giáo rất sầm uất và khởi sắc: tham dự Thánh lễ, hội họp đọc kinh cầu nguyện, kiệu rước long trọng... Chẳng thế mà các cộng đoàn Công Giáo Việt Nam khắp nơi trên thế giới thường được các vị Chủ chăn không tiếc lời khen ngợi và lấy làm gương sáng cho dân chúng địa phương.
 

Sẵn một lòng đạo như vậy, đến với khóa Ba Ngày, người khóa sinh được bồi bổ, được xây dựng thêm lòng đạo bằng lời kêu mời nhìn lại và đổi mới chính mình. Nhiều khi có tham gia các việc đạo đức, nhưng vẫn còn cảm thấy xa cách; thì Cursillo với những kỹ thuật riêng đã mở lối cho họ gặp gỡ được Chúa Kitô. Gặp Chúa Kitô để khám phá ra khuôn mặt, lời nói, cũng như những đòi hỏi của Ngài, và nhất là hưởng nhận tình yêu vô biên của Ngài. “Gặp gỡ Chúa Kitô, biến đổi cuộc đời mình. Gặp gỡ Chúa Kitô, đón nhận ơn tái sinh. Gặp gỡ Chúa Kitô, chân thành mình gặp mình. Gặp gỡ Chúa Kitô, nay sinh tình đệ huynh” (cha Tiến Lộc) thì rõ là Cursillo đã nhập vào được với tâm tình Việt rồi.
 

Trong khuôn khổ sống nặng tình gia đình và sự liên đới của “người dân người làng” giữa lũy tre xanh, người Việt Nam có nhiều tinh thần phục vụ, giầu lòng bác ái qua việc giúp đỡ lẫn nhau, đổi công đổi việc cho nhau.
 

Từ tình gia đình “máu chảy ruột mềm” phải yêu thương đùm bọc, người Việt còn tiến xa hơn “thương người như thể thương thân” và không những chỉ cho đồng bào mình:
 

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương,
 

Người trong một nước phải thương nhau cùng”, mà còn khắp cả thiên hạ:
 

“Bầu ơi thương lấy bí cùng,
 

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”. Đây là tinh thần “Lá lành đùm lá rách” cao quý của người Việt. Tinh thần này đã được thể hiện trong các cuộc lạc quyên bác ái, cụ thể sau biến cố sóng thần kinh hoàng vừa qua: Cộng đồng người Việt tại Úc qua hai buổi Radiothon đã hứa tặng hơn 600 ngàn đô, chiếm gần 50% tổng số cuộc quyên góp của các sắc tộc trong hệ thống truyền thanh SBS. Song song đó, Cộng Đồng Công Giáo Sydney trong một cuối tuần đã quyên góp ngay được $124,309.00. Đó là chưa kể đến rất nhiều những cuộc lạc quyên khác.
 

Với tâm tình này, người khóa sinh bắt được ngay tần số phục vụ của các trợ tá. Đó cũng là một yếu tố khá mạnh đánh động tâm hồn hầu hết các khóa sinh.
 

Qua công việc quyên góp ở trên, một phần cũng biểu lộ tinh thần nhớ ơn: Dù chỉ dừng chân ở trại tỵ nạn Nam Dương, Thái Lan, Mã Lai một thời gian ngắn ngủi, nhưng chúng ta vẫn không quên ơn nghĩa này: “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Do lòng biết ơn, người Cursillisista muốn trả nghĩa khóa học bằng việc hăng say đi trợ tá. Nhiều khi sự trả nghĩa này mạnh mẽ quá lại thiếu sự hiểu biết, đã vô tình thay đổi đối tượng của khóa: thay vì là môi trường thì lại là cursillista. Có người coi trợ tá là nhu cầu của cursillista, muốn thúc đẩy mở khóa thường xuyên vì sợ bị nguội lạnh!
 

Người Việt có tính hiếu khách cởi mở, niềm nở trong cách cư xử, thích cảnh náo nhiệt của những ngày lễ hội. Các cộng đoàn Việt cũng thích chưng dọn trang trí nhà thờ, những chỗ cử hành lễ nghi. Đặc biệt những dịp lễ lớn, thích chưng bày hoa nến, cờ quạt... Sẵn sàng bỏ nhiều công sức, mà không sợ hao tốn tiền của, thời giờ. Chắc ít cộng đoàn sắc tộc nào có hệ thống ca đoàn lớn nhỏ để phục vụ các dịp lễ cho long trọng như cộng đoàn chúng ta. Từ đó, những sinh hoạt của khóa cũng đã lôi kéo được sự nhiệt tình không những các trợ tá mà còn cả các khóa sinh.
Nhìn chung như vậy, cái “tâm tình Việt” phải kể được thêm là một trong những yếu tố đã giúp khóa học được thành công. Điều đó chứng minh có sự hội nhập hai chiều cả từ Cursillo lẫn tâm tình Việt. Điều quan trọng ở đây là làm sao những giai đoạn khác của Cursillo cũng đạt được sự hội nhập chung như khóa Ba Ngày. Làm sao để tinh thần của khóa cũng là tinh thần của Hậu Cursillo. Đó là lý do tại sao Phong Trào lại gọi Hậu Cursillo là Ngày thứ Tư. Có cả ba giai đoạn thì mới đủ làm thành Cursillo.
 

Phong Trào như những đợt sóng lên xuống thích hợp cho cảm quan mỗi thời đại và hoàn cảnh sống. Ai cũng hiểu chẳng có gì là muôn thuở, mà cần phải thay đổi cho thích hợp với thực tế. Khóa Ba Ngày cũng vậy, nhưng điều này dẫu sao cũng cần phải từ từ, đúng nơi, đúng lúc. Dẫu muốn thay đổi, cũng phải giữ được sự rung cảm trong dòng máu người Việt. Cái “tâm tình Việt” trong các sinh hoạt Phong Trào không phải là những cái bày vẽ ra cho thêm hoa hòe hoa sói, nhưng là điều cần thiết để người Việt có thể cảm được, có thể thực sự “nhập” vào được. Thí dụ trong giai đoạn hiện tại, liệu chúng ta có thể đơn giản khóa học theo như chương trình của Úc được chưa? Cá nhân tôi vẫn thường băn khoăn: nếu tổ chức một bữa tiệc đãi khách Việt, mà dọn ra toàn những khoai tây chiên, pizza, spagetty... thì liệu có hợp khẩu và đúng cách hay không? Tôi thường nghĩ, cho dẫu chúng ta sống tha hương khắp nơi trên thế giới, nhưng trước sau gì cũng vẫn nhận ra mình là người da vàng, mũi tẹt, tóc đen...
 

Tôi thấy thật vui trước chia sẻ cởi mở của Cha tuyên úy trưởng cộng đồng Sydney Nguyễn Khoa Toàn, một Linh Mục đã sinh hoạt lâu năm với Úc và mới về phục vụ cộng đồng Việt: “Với tôi, chỉ một năm trước đây, xem lễ tiếng Anh cũng chẳng khác gì tiếng Việt. Cũng hát. Cũng đọc. Cũng ngồi xuống, đứng lên. Nhưng khác lắm, khác đến vô cùng! Khác như trắng với đen, như đêm với ngày... Chỉ có thể hiểu được khi sống với. Chỉ có thể biết được khi quyện vào. Và tạ ơn Chúa. Muộn còn hơn không, giờ nay tôi đã hiểu và nhận chân được điều này” (Niềm Tin số 1029, 30/01/05).
 

Giờ đây chúng ta đang bước sang năm mới, năm Ất Dậu, năm con gà. Con gà trống đầy mầu sắc oai phong cũng là một hình ảnh rất quen thuộc trong sinh hoạt của Phong Trào. Con gà trống cũng thật gần gũi với người Việt trong những ngày Tết: thực phẩm ngon miệng, hội đá gà, chơi vui lắc bầu cua thử thời vận... Xem ra năm con gà quả là năm thích hợp cho chúng ta tìm cách cho toàn bộ Cursillo hội nhập được với tâm tình Việt. Cầu xin cho vi khuẩn H5N1 không xâm nhập vào được con gà của chúng ta.
 

Tom