MẨU BÁNH VỤN...
 

Luca T. Nguyễn
 

Khi kể về đời mình thì người viết văn thường hay bắt đầu bằng những ngôi làng nhỏ hay những con phố nhỏ. Tôi không phải người viết văn hay nhà văn gì nhưng khi muốn chia sẻ chút ít về mình, nhất là thời niên thiếu thì cũng nên bắt đầu bằng ngôi làng nhỏ. Vì vậy tôi cũng xin kể chút ít về ngôi làng mà Cha má tôi sinh ra tôi, chúng tôi sống nơi đó, tôi sống hết thời niên thiếu của mình. Làng tuy nhỏ nhưng được bao bọc bằng những những con sông lớn, nhỏ chung quanh. Con sông lớn là một ngã ba, nước từ trong Sài Gòn, Đồng Nai chảy qua đây được chia làm hai ngã. Một ngã chảy ra Cần giờ, một ngã chảy ra Vàm láng, Gò công. Ngoài những con sông đó còn có ruộng đồng và ngôi thánh đường do bà Nguyễn Thị Nhất, vợ của ông kỹ sư người Pháp bỏ tiền ra lập họ, xây nhà thờ. Ruộng ở đây một năm chỉ được có một mùa, do ảnh hưởng mưa nắng, một công ruộng ở đây chỉ được mười giạ lúa. Dân càng nghèo thì thu hoạch càng thấp. Dân làng sống thêm bằng nghề đốn củi và chài lưới. Hướng về phía Cần giờ có một cánh rừng còn gọi là Rừng sát. Các dân làng chung qua cánh rừng vào đây đốn củi về bán, có người bỏ mạng tại đây, có người bị bắt biệt tích vì trong lúc chặt cây đón củi họ bị mìn, bị giết vì họ thấy căn cứ của du kích cộng sản hay họ làm giới hạn khu vực ẩn núp của bọn người nầy. Rừng càng hẹp nước mặn càng lên nhanh vào những mùa nắng, nguy cơ thất mùa cho những nông dân sống chung quanh. Dù vậy, cha má tôi vẫn ở đây bám lấy ngôi làng, bám lấy ngôi thánh đường, xem ngôi thánh đường và những sinh hoạt trong họ đạo là nơi múc lấy sinh lực để sống. Người Pháp đã đến đây, người Nhật đã đến đây, người Mỹ cũng đến đây, Việt minh cộng sản đêm đêm lại về. Ngôi làng, nhà thờ đã từng bị pháp kích, tháp chuông và cây Thánh giá ngày nay vẫn đứng vững trên bầu trời xanh.
 

Tuổi thơ của tôi cũng quanh quẩn chung quanh ngôi thánh đường nay. Niềm vui của tuổi trẻ chúng tôi là thánh lễ buổi sáng, buổi chiều thì chơi đùa ở trước sân nhà thờ có tượng Đức Mẹ mà có lần họ đạo chúng tôi bị pháo kích. Một số người dân sống trong ngôi làng phía bên kia sông Lòng Tảo, họ kể lại họ thấy Mẹ phát hai bàn tay ra che chở. Lần ấy 2 trái đạn pháo kích của cộng sản rớt hai bên hông nhà thờ cách chừng 3 mét, lúc đó cha xứ cùng vừa mở cửa, trái đạn nổ phía bên nữ làm cha bị thương nhẹ. Tôi nhớ lắm, có lẽ vì thiếu vắng mà làm tôi nhớ. Người ta nói càng về già thì càng nhớ lúc tuổi trẻ, nhất là trong năm nay, khắp nơi hướng về bí tích Thánh thể làm cho tôi càng nhớ nhiều hơn, nhớ những buổi chiều Chúa nhật chầu Mình Thánh Chúa, có khi tôi giúp lễ còn không thì hát, hát tantum ergo... bằng tiếng latinh không hiểu gì cả, mà cũng không cần hiểu vì trước mặt tôi là cả bầu trời của tuổi thơ là Mình Thánh Chúa và chỉ có Mình Thánh Chúa lúc ấy mà thôi... Tôi không biết nhiều lắm về Mình thánh Chúa, nhưng tôi biết Chúa Hài đồng hiện đang ẩn mình trong bánh thánh đến thăm tôi, đến thăm dân làng, gần gũi với dân làng còn hơn ông đức tổng, ông giám mục lâu lâu mới đến một lần.
 

Tôi nghe người ta nói nông dân ở miền tây làm chơi ăn thiệt, một năm hai vụ nhưng vẫn nghèo.
Nông dân xứ tôi mỗi năm một vụ lại càng nghèo hơn. Tôi còn nhớ mẹ tôi mỗi khi nhà không có thức ăn bà xách cái vợt, không phải đi đánh tenit đâu, bà xuống ghe chèo đi đâu đó chừng vài giờ, lúc trở về trong giỏ đầy cá. Thời đó, trong làng tôi đã có máy xay lúa của ông tám Thượng ở ngoài đầu rạch mương, ông mua lại của người Pháp, cũ kỹ lắm hư lên hư xuống hoài. Những lúc như vậy, mẹ tôi vất vả hơn, về chiều bà phải đem lúa ra giã lấy gạo, tôi cũng góp tay. Giã gạo vất vả lắm không có nên thơ gì đâu, người giã gạo thì mệt nhưng cũng còn đỡ hơn làm thân hạt gạo. Người nông dân và hạt lúa gắn liền với nhau, có nhiều nhà văn, nhà thơ dùng nông dân và hạt lúa làm cảm hứng, riêng tôi tôi thấy người và lúa cực khổ như nhau. Thử tưởng tượng nếu không may làm thân hạt lúa, mặc dầu là châu là ngọc của nhà nông, được ngậm sương trời nắng hạ nhưng cũng phải trải qua nhiều cảnh bể dâu để nuôi nấng cho loài người.
 

Má tôi kể cho tôi nghe trong lúc cùng bà giã gạo, bà nói ngày xưa hạt gạo tới mùa bò về nhà, một hôm có một bà, có lẽ vì quá dư thừa nên trong lúc gạo bò về nhà bà chưa chuẩn bị để đón, sẵn cầm cây chổi, bà quơ một phát hạt gạo lăn ra ngoài, từ đó hạt gạo thề rằng sẽ không trở về nữa. Không biết câu chuyện nầy có dính líu gì tới sách Sáng thế ký không, nhưng từ đó nhà nông phải làm lụng vất vả mới có mà ăn. Vì vậy cứ mỗi lần hạt lúa, hạt gạo rơi ra ngoài má tôi bảo nhặt lên, không thì tội chết, đây là của Trời, Trời cho mới có mà ăn...
 

Hạt gạo ở xứ Việt hay hạt lúa mì ở xứ Úc đều làm nên cơm bánh, nói cho cùng nếu không có nó nhân loại sẽ ra sao. Tôi biết ngày xưa tôi đã từng uống nước cháo pha thêm chút đường hay muối gì đó để tôi được lớn lên. Những năm tháng trong quân ngũ tôi quý nó như quân cụ của tôi và nhất là trong nhưng năm cải tạo tôi quý nó cho dù là nó làm nên những hạt cơm cháy đen ngòm. Hạt lúa làm nên cơm bánh, bánh nuôi thân xác, bánh nuôi linh hồn... nhất là bánh nuôi linh hồn đã luôn gìn giữ tôi luôn gần với bánh. Trong thời thơ ấu, thời niên thiếu, trong quân ngũ, trong các trại tù cộng sản... những lúc không có cơm có bánh tôi vẫn mơ về bánh nuôi linh hồn, mơ được quỳ truớc Bánh hát bài tantum ergo bằng tiếng latinh để dâng lên Chúa Hài đồng người bạn thời niên thiếu của tôi.
Tôi biết những hạt lúa năng trĩuu được Trời ban cho nhà nông phải chịu trăm cay nghìn đắng để trở thành bánh, người ta phải đập, phải đạp nó để nó rời khỏi nhánh lúa, người ta bỏ vào cối, họ dùng chày đề giã, thành gạo rồi người ta cho nó vào nước để nó mềm ra, cho vào cối xay, xay ra thành bột giờ đây nó không còn là hình hài của Trời ban xuống nữa. Nhưng qua sự biến đổi kinh hoàng nầy hạt lúa nuôi nhân loại đời nầy qua đời nọ.
 

Tôi liên tưởng đến Chúa Hài đồng, người bạn thời niên thiếu của tôi vào những chiều Chúa nhật, cũng trải qua cuộc bể dâu để trở thành bánh. Từ sương mai nắng hạ được Trời ban xuống trong cung lòng Trinh Nữ, sinh ra ở chốn nghèo nàn như quê tôi, bầu bạn với hàng dân giả chân dê chăn cừu, bầu bạn cùng với những nông dân chân lấm tay bùn, những người chày lưới ngày đội nắng, tối đội sương. Con của Chúa, cháu của vua bị người ta đập, đạp, bị nghiền đến nổi không còn hình hài. Vậy mà giờ đây, trước mặt tôi đây, trong lòng bàn tay tôi đây, Sương mai Nắng hạ đang ẫn mình trong một mẫu bánh vụn thật nhỏ, nhỏ đến độ không thể nhìn thấy bằng mắt thường hay bằng kính hiển vi tân kỳ. Người đến thăm tôi, ở lại với tôi trong hình hài nhỏ bé như thế đấy. Tantum ergo...