BẺ VÀ TRAO

Ng Th. Tu

Đề tài cho tháng Tám chỉ vỏn vẹn có vài chữ thế nhưng hàm chứa một thông điệp đơn sơ và bao gồm nhiều ý tưởng sâu xa, xin chia được sẻ đến cho các anh chị trong Phong trào để mọi người có vài phút để cùng nhau "động não" và cười chút cho bớt ưu tư. Khi nói đến hai chữ "Bẻ" và "Trao" là mọi người có thể hình dung ra tinh thần vị tha vàa quảng đại. Bẻ mình đã khó. Trao đi lại còn khó hơn. Thường khi nói đến làm việc lành thì ai cũng nghĩ ngay đến khi nào mình có miếng dư, miếng để sẽ bố thí làm phúc, còn bây giờ "Thân mình chưa rữa lo chữa thân ai" . Không khéo lại còn bị người chung quanh đàm tiếu "Làm phúc nơi nao cầu ao chẳng bắc". Khi làm việc thiện mọi người đều có thói quen đi quyên góp để mỗi người đều có cơ hội "của ít lòng nhiều" cho người nghèo, miếng bánh càng to thì khi bẻ ra phân phát cho nhiều người hơn. Thế nhưng đôi khi nếu chỉ chú trọng đến quyên góp để có miếng bánh to làm phúc cho một con số đông mà vô tình quên đi cái tâm nguyện, cái cùng đích của việc lành mình làm cho chính người anh chị em là làm cho chính Chúa thì thật là hòai công. Giống như tâm lý những người mong trúng số, nhiều người cam kết với Thần linh: "Nếu mà tôi trúng số độc đắc "6 con" thì sẽ dâng cúng bằng này, bằng kia... cho người này, cho hội kia để cứu trợ". Ai cũng nói thế để mong rằng ý tưởng tốt lành cho việc thiện của mình được Thần linh và các Ngài "chứng giám" mà cho trúng "6 con" thật thì tha hồ mà làm phúc bố thí. Những người này vô tình đã ra điều kiện với Thần linh để mặc cả cho những việc thiện họ muốn làm như vậy chẳng khác nào bắt Thần linh phải quy phục những điều kiện họ đặt ra trên bàn để thương thuyết, một hình thức "buôn thần bán thánh".

Chỉ một vài nhận xét nhỏ trong cách xử thế, giao tiếp trong đời sống hàng ngày chúng ta có thể nhìn thấy những người thích tấm bánh to mà không muốn bẻ. Chẳng hạn những người cầm tờ giấy bạc $100, $50 mà mua những món hàng lặt vặt như bình sữa, ổ bánh mì "sandwich mà phải trả vài đô-la, khi trả tiền có người lưỡng lự, tiếc tiền vì sợ làm "mẻ" gía trị tờ giấy bạc họ nghĩ là to lớn. Nhiều khi chỉ là hành động làm trong lúc vô thức chứ không cố ý nhưng đôi khi qua những vô thức này phản ảnh những ý thức tiềm ẩn trong não bộ lúc nào mà không hay biết, một hình thức "giữ của" và không muốn mất đi. Đây chỉ là một thí dụ hời về vật chất nhưng về tinh thần cũng vậy, có những hy sinh hãm mình nhỏ nhặt trong cuộc sống, những cơ hội làm việc thiện có người tránh né không làm vì sợ khó đến thân, sợ "mẻ" cái tôi của chính họ.

Trong văn chương bình dân Việt Nam có những câu thọat mới nghe hơi khó hiểu nhưng suy diễn ra thì vô cùng chí lý. Chẳng hạn như câu "Nhà nghèo hay thảo ăn", phải chăng ông bà mình ngày xưa cũng đã có con mắt tinh đời, sành về tâm lý con người trong xã hội mà chẳng cần phải qua một khóa học huấn luyện nào mới hiểu rõ về cách xử thế. Đến nhà anh nghèo chơi, có cái bát mẻ cũng đem ra mời bữa ăn, cái gì cũng có thể xan sẻ cho người đồng cảnh ngộ như dụ ngôn về đồng xu cuối cùng của bà góa. Một thái cực khác trong Kinh thánh đã nêu lên dụ ngôn ông nhà giầu và Lazarô, một người ăn mày ghẻ lở ngồi ngòai cửa chỉ mong được tí cơm thừa canh cặn thế mà cũng chẳng đến phần, chỉ có những con chó đến liếm vết ghẻ. Xem ra Chúa dậy bảo người giầu nhiều hơn qua những dụ ngôn để khai sáng và chúc phúc cho những người nghèo và tinh thần nghèo khó của họ. Ông bà mình ngày xưa cũng chả thua gì, có câu hóm hỉnh như sau: "Có độc như chó mới có mà ăn" !? Chó là một lòai động vật trung thành hơn cả ngựa, nghĩa "khuyển mã" được người xưa đem ra làm tiêu biểu. Chó còn được xem hữu dụng cho con người từ việc coi nhà đến việc nặng nhọc như chăn trừu, kéo xe tuyết, ra trận,v.v... Nhưng khi đụng đến miếng ăn thì chó rất là xấu tính, tham ăn. Tôi còn nhớ hồi còn bé gia đình tôi có nuôi vài con chó trong nhà để khi hữu sự thì có sẵn mà "đánh đụng". Đến giờ cho ăn là mỗi con một phần ăn riêng biệt, không bao giờ cho hai con ăn chung được vì thế nào cũng có gầm ghừ cắn nhau vì tranh miếng ăn. Chữ độc ở đây không có nghĩa là độc ác hay thâm hiểm nhưng là độc quyền tư hữu và chỉ dành riêng cho mình.

Mới bàn sơ qua về chữ "Bẻ" không đã thấy "độc" rồi, bây giờ lạm bàn sang chữ "Trao" xem thử "độc đáo" đến mức nào ? Trao có nghĩa là gửi đi, là cho đi nhưng thông thường sự cho đi được kèm theo một điệp thư với ẩn dụ (hidden message) trong đó. Chẳng hạn như việc lão ông "mất cái giò" để lão bà "thò chai rượu" lại, thế là đề huề cả làng, có vay có trả ! Có những người cho đi với tâm tình hướng thượng hơn nhưng vẫn đòi hỏi sự đền bù của Thiên Chúa như công việc làm phúc bố thí để đổi lấy phần thưởng đời sau. Như câu chuyện của vua Lương Võ Đế bên Trung Hoa cả một đời xây hằng trăm ngôi chùa, bố thí cho người nghèo, độ tăng ni, đúc chuông, tạc tượng và ấn tống kinh sách, lúc nhà vua gặp Tổ Bồ Đề Đạt Ma có hỏi xem những việc này có công đức gì không Tổ Bồ Đề Đạt Ma trả lời nhà vua vỏn vẹn: "Không". Những việc lành nếu có "quả" ở đời này thì chính là phước đức, tài lộc để lại cho con cháu hưởng cái nhân của mình gieo trồng. Ông bà mình tin tưởng như thế. Nhà Phật diễn giải công đức là nhân đức thuộc về "bên trong" hay còn gọi những tu thân tích đức cho đời sống nội tâm. Nếu đạt đến trình độ mà những việc lành như bố thí, làm phúc được trao đi với một tâm nguyện "Thi ân bất cầu báo" để luyện tâm tính và nhân đức thì cũng đã là một khổ luyện. Tuy nhiên nếu có đạt tới mức thượng thừa này thì cũng chỉ mới đạt được một nửa "ân thánh đức" chứ chưa gọi là sở đắc vì mọi việc làm nếu không làm do lòng yêu mến Chúa thật thì chả có ơn ích hay công trạng gì cho đời sau.

Nhìn về cùng đích mẫu mực của cuộc sống người cursillista chính là Chúa Giêsu, Thầy Chí Thánh. Có ai đủ can đảm "bẻ" tất cái trọn vẹn quyền phép cao sang của Đấng Tối Cao là Thiên Chúa để mặc lấy tấm thân bèo bọt của nhân lọai không ? Có ai khiêm hạ như Thầy Chí Thánh bẻ chính thân mình ra để trao cho môn đệ và bẻ luôn sinh mạng của mình để làm giá cứu chuộc không ? Có đôi lúc chính tôi cũng sẵn sàng bẻ chính mình nhưng lại không có đủ can đảm để trao đi mà lại "tẩm ngẩm tầm ngầm" trao lại cho chính mình. Đó chính là sự ích kỷ và hạn hẹp của tâm linh. Nhìn vào cuộc đời ngắn ngủi 33 năm của Thầy Chí Thánh, hai động từ "Bẻ" và "Trao" luôn đi đôi với nhau. Thầy bẻ hết và trao cho cả nhân lọai những gì Thầy có. Còn tôi đã hơn 33 năm qua, tuổi đời đã hơn Thầy lúc tại thế nhưng chỉ biết bẻ mà chưa biết trao đi cho anh chị em, cho những người xung quanh. Không biết bao giờ tôi mới dám trao đi như không những gì tôi lãnh nhận từ Thầy một cách như không ? Ôi có mỗi một chữ "Trao" như Thầy mà tôi cứ lầm duyên hòai !!!