AGAPÉ, BỮA ĂN GIA ĐÌNH

Người Việt Nam rất coi trọng những bữa ăn, và ăn cơm là chủ yếu. Khát vọng con người vốn có tự ngàn xưa vẫn là làm sao cho được no cơm ấm áo. Bởi giá trị đặc biệt của nó, nên nền văn hóa ẩm thực Việt Nam coi hạt gạo là hạt ngọc trời ban cho, là phúc lộc của trời. Nhờ trời mới có cơm ăn áo mặc:

Lạy trời mưa xuống,

Lấy nước tôi uống,

Lấy ruộng tôi cầy,

Lấy đầy bát cơm…

Do đó ngay từ bản chất, bữa cơm đã là dấu hiệu của tình thương: tình thương của trời đối với chúng sinh.

Hình ảnh một bữa ăn truyền thống dân tộc có đầy đủ ông bà, cha mẹ, con cháu quây quần quanh nồi cơm, tô canh bốc khói vẫn là dấu hiệu của một mái ấm gia đình. Sau những lúc lam lũ làm việc vất vả, đây là thời gian quý báu để gia đình xum họp, cùng ăn uống, trò chuyện. Trong ký ức của không ít người, bữa ăn gia đình đã trở thành một nét đẹp, một kỷ niệm khó quên trong suốt cuộc đời.

Thầy Chí Thánh cũng quan tâm nhiều đến các bữa ăn. Thầy nhiều lần đã chuẩn bị bữa ăn cho các Tông Đồ. Thầy đã tham dự tiệc cưới tại làng Cana. Thầy có nhiều thời gian ngồi ăn chung với các tông đồ, đặc biệt trong bữa tiệc Agapé, bữa tối cuối cùng: “Đức Giêsu vào bàn cùng với các Tông Đồ” (Lc 22,14). Bữa ăn Vượt Qua theo phong tục của người Do Thái được cử hành tại các gia đình. Vì thế, bữa tiệc Agapé là một bằng chứng của tình thân ái gia đình mà Thầy hằng muốn xây dựng.

“Đức Giêsu vào bàn cùng với các Tông Đồ”. Thầy vào bàn để kiện toàn sự tụ họp với các Tông Đồ như các thành viên trong gia đình, để cùng tạo một thời gian chung với nhau.

Ý thức cá nhân, cả về thời gian lẫn không gian, là một trong những đặc điểm của nền văn minh hiện đại. Càng văn minh tiến bộ thì càng phân chia, chuyên biệt hóa. Có lẽ vì thế mà con người ngày càng cảm thấy cô độc hơn?

Cũng may mà còn những bữa ăn, trong đó mọi thời gian riêng rẽ tạm thời phải gạt bỏ. Thời gian bữa ăn là thời gian chung, tất cả mọi người được mời gọi trở về, “ai ơi về ăn cơm!”. Người Việt Nam thường nói: “Ăn cái đã”  thật thâm thúy. Dường như thời gian bữa ăn là rất thiêng liêng mà người ta dành cho nhau, sống với nhau, gạt bỏ tất cả mọi chuyện, mọi lo toan khác. Bữa ăn là thời gian thiêng liêng đến nỗi “trời đánh còn tránh bữa ăn”!

Sự tụ họp còn nói lên tình yêu thương, nghĩ tưởng đến nhau và mong mỏi gặp lại sau một ngày làm việc vất vả “chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa”.

Bữa cơm Việt Nam biểu lộ sự hiệp nhất cao đẹp, tinh thần khắng khít của nghĩa tình gia tộc. Đây cũng là tâm tình mà Giáo Hội mong muốn mọi tín hữu thể hiện khi cùng tham dự bàn tiệc Thánh. Chiều kích cộng đoàn được luôn nhấn mạnh trong việc cử hành Thánh Thể.

“Đức Giêsu vào bàn cùng với các Tông Đồ”. Thầy được mời vào bàn qua sự đồng tâm trong lời kinh đầu bữa: “Ở đâu có hai hoặc ba người tụ họp với nhau vì danh Thầy, Thầy có mặt ở giữa họ” (Mt 18,20). Thầy vào bàn không những để thánh hóa những bữa ăn, nhưng cũng để là chất keo gắn bó giữa mọi người với nhau.

Khi mọi người đã quây quần đông đủ quanh mâm cơm, việc đầu tiên là “làm dấu”, là xin Thiên Chúa thánh hóa và chúc lành cho của ăn. Một việc làm tốt đẹp để cùng xây đắp niềm tin, tập tành cầu nguyện và biểu tỏ lòng tạ ơn. Thầy Chí Thánh khi xưa cũng vẫn “dâng lời chúc tụng và tạ ơn” trước những bữa ăn,  cũng như khi làm phép lạ hóa bánh ra nhiều. Nhiều gia đình đã giáo dục con cái bằng cách dạy con ý thức và cho các con chia nhau cầu nguyện trước mỗi bữa ăn.

Có Thầy cùng hiện diện để một lần nữa, mọi người ý thức được cơm gạo là “lộc bởi trời”, là “hương hoa của đất”, là “mồ hôi nước mắt con người”. Cơm trở thành dấu hội tụ của trời -  đất - con người, một sự kết hợp đúng như triết lý Việt.

“Đức Giêsu vào bàn cùng với các Tông Đồ”. Thầy vào bàn để nhắc lại lời truyền dạy khi xưa: “là hãy yêu thương nhau” (Ga 15,17). Để giúp con người thực thi được lời truyền, Thầy đã dạy cho một phương thế tối ưu là sự khiêm nhường và phục vụ lẫn nhau bằng chính việc: “Rồi Đức Giêsu đổ nước vào chậu, bắt đầu rửa chân cho các môn đệ và lấy khăn thắt lưng mà lau” (Ga 13,5).

Trong bữa ăn, mỗi người một việc phục vụ lẫn cho nhau. Người chị cả ngồi đầu nồi và xới cơm cho cả nhà. Đứa em không quên việc so đũa. Người mẹ đút cơm cho con. Người chồng gắp thức ăn cho vợ. Những đĩa thức ăn đẩy đưa qua lại giữa mọi thành viên… Mọi người ăn với sự tế nhị nặng tình quan tâm thương mến “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng” để nhường cho nhau, nhất là những khi thức ăn bị thiếu hụt. Trong lúc ăn uống, mọi người trò chuyện vui vẻ, kể cho nhau nghe những công việc riêng mình để cùng chia sẻ chân tình. Tình yêu thương làm gia tăng sự ngọt ngào của các món ăn.

Bữa ăn cũng là dịp để giáo dục con cái. Trước khi ăn con cháu phải mời ông bà, cha mẹ và các bậc trên. Ăn uống phải lịch sự, không được vừa nhai vừa nói, không được khua nồi khua bát la lối om sòm, và nhất là không được tranh giành cãi vã.

Bữa ăn là “nơi của sự sống”, không những là chỉ nuôi dưỡng sự sống thể lý mà còn nuôi dưỡng sự sống tinh thần. Gia đình ngồi vào bàn ăn để căn nhà trở thành mái ấm. Bàn ăn quả thực là nơi gìn giữ, nuôi dưỡng và làm tươi mới các mối tương giao. Xong bữa ai nấy được no bụng no tình, thỏa mãn, hạnh phúc.

Bữa ăn cũng là dịp thực thi tình bác ái yêu thương, sự hiếu khách. Đang bữa ăn có khách tới chơi thì cũng phải mời, vì: “tiếng chào cao hơn mâm cỗ”. Dù khách không báo trước, gia chủ có thể không chuẩn bị, nhưng vẫn có thể vào ngồi ăn uống vui vẻ. Chẳng qua chỉ là: “thêm đũa thêm bát” hay “nhiều no ít đủ” . Xá chi bàn ăn chật hay rộng. Rộng thì nới ra cho thoải mái, chật thì xích lại cho ấm cúng…

Theo nhiều nhà tâm lý xã hội, bữa ăn gia đình là sợi dây nối kết tình cảm của mọi thành viên với nhau. Nó không lệ thuộc là chuyện ăn món gì, ăn nhiều hay ít. Nó là chuyện của thiêng liêng, của tình cảm, của hạnh phúc. Gia đình vui vẻ, cảm thông với nhau rồi thì thế nào cũng được, dẫu rằng:

Râu tôm nấu với ruột bầu,

Chồng chan vợ húp, gật đầu khen ngon.

Đúng là cảnh “một túp lều tranh, hai trái tim vàng”, lúc nào cũng “cơm lành canh ngọt”.

Mọi người cùng hiệp thông trong lời kinh chung trước bữa ăn đã là thể hiện đời sống đức Tin phong phú của gia đình. Một lời mời lễ phép của con cháu thưa cùng ông bà, cha mẹ là biểu lộ nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Những cử chỉ con cái gắp thức ăn cho cha mẹ, ông bà dỗ dành cháu nhỏ ăn uống, người này bới cho người kia chén cơm, mọi người cùng chấm chung với nhau một chén nước mắm… sẽ thắt chặt hơn tình yêu thương, sống có trách nhiệm với nhau hơn. Những câu chuyện trao đổi trong bữa ăn sẽ tạo thêm sự cảm thông. Bữa ăn gia đình còn khả năng hàn gắn những vết thương tình cảm.

Tháng 9 năm nay phong trào nhắm đến chủ đề về gia đình theo tinh thần của Đại Hội Á Châu – Thái Bình Dương 18 vừa qua. Cũng nương theo chủ đề của năm, phong trào muốn cổ động cho những bữa ăn trong gia đình.

Nhìn vào tình hình thực tế, các gia đình trong hoàn cảnh xã hội hiện tại đang bị đe dọa bởi nhiều lực hủy diệt sự sống và hạnh phúc con người, làm giảm đi khả năng hoàn thành thiên chức của gia đình, một nền tảng căn bản của xã hội. Sự hủy diệt này bắt nguồn cả từ bên trong, vì lòng ích kỷ, sự ơ hờ và thiếu sự quan tâm đúng mức với nhau. Một phần đó là sự vắng bóng của những bữa cơm gia đình.

Ngày nay, đặc biệt cuộc sống tại nước ngoài, nhiều gia đình chúng ta vì công ăn việc làm không có nhiều điều kiện thời gian dành cho việc nội trợ, nấu nướng và cùng ăn chung.  Và thế là cảnh ai về trước ăn trước, ai về sau ăn sau đang xói mòn sự đằm thắm hạnh phúc các gia đình. Tệ hại hơn, nhiều gia đình có đầy đủ thành viên ở nhà, nhưng vì ảnh hưởng tự do cá nhân cũng không thể tụ hợp được. Tới bữa ăn mà còn người thì lo việc này việc kia, người lại không muốn bỏ một chương trình TV được ưa chuộng, người lo làm bài, người chơi games… Hoặc vì muốn ăn theo đúng khẩu vị riêng của mình nên mạnh ai ấy lo. Cha mẹ thì không sao thiếu được ba món căn bản canh, xào, mặn. Con cái nhìn vào lắc đầu rồi rút lên phòng để sau đó đứa thì pizza, đứa thì Mc Donald…

Chúng ta quả là cần khôi phục lại vị trí cho các bữa ăn gia đình. Đây không những chỉ là một nhu cầu để xây dựng hạnh phúc, mà còn để phát huy nét văn hóa đáng yêu của dân tộc, cũng như cùng nhau phát triển đức Tin.

Không những cần duy trì, chúng ta còn phải giữ cho đúng tinh thần của bữa ăn truyền thống. Mỗi bữa ăn đều là những bữa Agapé tình thương. Mỗi bữa ăn đều có “Đức Giêsu vào bàn cùng với gia đình”.

Vì hoàn cảnh của cuộc sống, chúng ta không còn điều kiện ăn cơm với nhau ngày ba bữa như xưa, nhưng cũng nên cố gắng duy trì bữa ăn tối, hay nếu không được thì ít nhất cũng là bữa xum họp trong những ngày cuối tuần. Làm sao cho mọi người cảm thấy cần phải có nhau và trách nhiệm với nhau.

Bản Tin tháng 9