NÓI

Tom
 

Lúc trước tuy có sự thương cảm với những người tàn tật, nhưng tôi chưa có được sự cảm thông thực sự. Chưa thể cảm thông bởi vì tôi là người lành lặn mà không chịu tìm hiểu về những khó khăn người tàn tật phải chịu. Từ cái “biết” cho tới cái “cảm” còn một khoảng cách không xa, nhưng nếu không bước tới thì không thể cảm nhận được.
 

Đầu năm Thánh 2000, tay tôi yếu và hay tê. Bác sĩ gia đình sau khám nghiệm cho biết mấy đĩa xương cổ tôi bị hư, đè vào giây thần kinh nên tạo ra hiện tượng như vậy. Bác sĩ chuyên khoa giải thích tường tận về căn bệnh và tình trạng hiện tại của tôi. Ông kết luận tạm thời cứ để vậy, vì chỗ này giải phẫu rất nguy hiểm, để chừng nào tay không cử động nữa mới nên giải phẫu, “năm ăn năm thua”!
 

Về nhà tôi suy nghĩ về một tương lai không mấy chi sáng sủa. Không có tay, mọi sinh hoạt hằng ngày phải lệ thuộc vào người khác giúp đỡ. Để trấn an, tôi nhớ đến những người cụt tay mà vẫn vẽ được những bức tranh, những tấm thiệp Giáng Sinh thật đẹp bằng miệng. Tôi nhớ đến anh Tony Melendez là người không có đôi tay từ khi mới sinh, nhưng anh nổi tiếng khắp thế giới. Anh có biệt tài sáng tác nhạc và dùng đôi chân của mình để đánh đàn guitar, anh được mời trình diễn nhân dịp Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đến Los Angeles ngày 15/9/1987. Nhưng tôi nghĩ đó là những trường hợp đặc biệt và phải tập luyện từ lúc còn nhỏ, khi gân cốt còn mềm mại, chứ xương tôi giờ muốn mục rồi còn tập tành được chi.
 

Đã thế, hai năm sau mấy đĩa xương lưng cũng đình công luôn làm chân tôi đau yếu dần. Giải phẫu hai lần mà không kết quả là bao. Tôi nhớ đến người bà con nằm liệt mười mấy năm trời để tự an ủi, và chuẩn bị tinh thần cho những trạng huống được coi là xấu nhất. Từ đấy tôi suy nghĩ nhiều hơn đến người tàn tật.
 

Đã nhiều lần tôi thử không dùng đến mắt để cảm thông với người mù. Tuy đỡ sự phụ giúp của người khác, nhưng cũng nhiều khó khăn vô số kể. Ở trong nhà, lối đi, đồ đạc đã thuộc lòng và với sự trợ giúp của đôi tay lần mò, nhưng đi vẫn bị vấp váp. Chả nói chi xa vời, tuy bây giờ mắt còn sáng, rủi lỡ quên mang kiếng mà được kêu đọc sách bất ngờ, thì cũng đành làm người mù chữ! Khổ thiệt. Thế mới biết thân thể không trọn vẹn là một thiệt thòi và cũng là thách đố rất lớn để vượt qua.
Tôi đã sống thử với nhiều loại khuyết tật, nhưng chưa lần nào nghĩ đến trường hợp bị câm. Và một dịp đã xảy đến. Không phải thử, mà không nói được thực sự.
Kỳ cuối tháng 10 vừa qua, tôi thừa lệnh anh Hữu Tâm qua Perth để cùng chia sẻ với anh chị em bên đó cũng như hai ban Điều Hành khóa 31 và 32. Biết sức khỏe mình hay bị lình xình bất tử, nên tôi quyết định mua vé đi trước hai ngày cho chắc ăn. Và để bớt gánh nặng cho anh chị em, tôi chọn về nhà xứ cha Mộng Huỳnh ở Bayswater nghỉ ngơi lấy sức.
 

Đến nơi sau hơn bốn tiếng bay tuy hơi mệt và húng hắng ho, nhưng cũng đủ sức cùng cha tung tăng dạo mát trong King Park và thăm viếng tượng đài lính Úc - Việt. Chiều tối người thấy khó chịu, rát cổ nên đành kiếu người bạn về nghỉ sớm sợ bị bệnh thì phiền lắm. Ấy thế mà gần sáng tôi đã ho không ra tiếng, cố nói lắm cũng chỉ là một giọng thều thào, và tới lúc chuẩn bị đi dự lễ 9 giờ, “đài” hoàn toàn tắt tiếng...
 

Nhờ cụ bà đọc Ca Nhập Lễ chậm rãi rõ ràng, tôi hiểu lõm bõm đó là lời xin Chúa ghé tai đoái nghe lời con cái nguyện cầu, cũng như xin Chúa chở che trong vòng tay yêu thương của Chúa. Hợp ý, tôi cầu xin liên lỉ và xin thẳng cho tôi có tiếng lại, để cùng thưa lễ với mấy ông bà già người Úc, chứ không chờ đến Thầy nhắc hỏi: “Con muốn Thầy làm gì cho con?” như anh chàng mù Bartimê. Tôi nhớ đến phép lạ Thầy chữa cho người vừa điếc lại vừa câm ở miền Thập Tỉnh. Tôi chờ Thầy nhổ nước miếng và bôi vào lưỡi, vào họng tôi với lời phán: “Ephatha - hãy mở ra”. Vẫn không gì thay đổi. Tâm trạng của người muốn nói mà không nói được thật là khó chịu. Trong thánh lễ tôi chia trí quá vì lần đầu tiên gặp tình trạng này.
 

Mãi cho đến khi linh mục đọc lời truyền phép, tâm hồn tôi mới bình an. Phép lạ cả thể đang xảy ra ngay trước mắt mà còn mong mỏi chi nữa. Chỉ một lời, tức khắc đã biến bánh rượu thành Mình Máu Chúa, huống chi việc cho nói được, đó là chuyện nhỏ. Và vì là chuyện nhỏ mà Chúa không làm, chắc chắn ý Chúa muốn gì đây. Tôi cầu xin cho được làm đẹp ý Chúa và tiếp tục hiệp dâng thánh lễ. Tới lúc chúc bình an, tôi xăng xái đi bắt tay mấy cụ với nụ cười làm duyên tỏ thiện chí, khỏi sợ mấy cụ cho là quân khinh người, các cụ có nghĩ mình là thằng câm cũng chẳng sao.
 

Sau lễ muốn điện thoại liên lạc với anh em mà không làm sao được, nói chuyện với cha Mộng Huỳnh cứ ú a ú ớ và tay quơ tứ tung. Cha thương hại, đi chợ mua bịch giá về ngâm vào nước sôi cho tôi uống với lời dặn uống hết bình này, ngâm sái hai uống nữa. Đến chiều, uống hết hai bình, chưa kịp tiếp “thang” thứ hai, hiệu quả thấy ngay: đã có âm có tiếng dù rất nhỏ và khàn khàn.
 

Nhà xứ rất yên tĩnh, và suốt ngày nghỉ trong phòng riêng, tôi suy nghĩ miên man qua hiện tượng mất tiếng.
Đúng là tôi đã có nhiều cơ hội “được ăn được nói”. Nói nhiều nhưng không có dịp ngồi nghĩ lại, kiểm điểm xem sao là điều thiếu sót, và tôi hiểu đây là dịp tốt Chúa ban.
 

Tiếng nói là phương tiện giao tế, truyền thông tư tưởng và cảm thông với nhau. Chắc chắn Chúa muốn con người dùng lời nói của mình để cộng tác với Chúa trong việc cứu độ, truyền rao Tin Mừng và xây dựng xã hội.
 

Người ta thường khích lệ nhau “hát hay không bằng hay hát”, nhưng về phương diện nói thì rõ ràng các cụ dạy không sai: “nói hay hơn hay nói”, vì “nói lắm dễ sẩy miệng”.
 

Mà miệng lưỡi dễ sẩy thật, nhất là khi giận dữ, khi đã có tí ma men. Những lúc này lời ra ào ạt chứ làm gì còn thì giờ để “quay lưỡi bẩy lần” hay “ăn có nhai, nói có nghĩ”. Tôi nhớ khi xưa còn là Trương Phi, mỗi khi con cái làm gì phật ý, cả xóm bị làm phiền vì tiếng hét của tôi, lúc đó con cái mặt xanh như tầu lá và hồn vía bay vút tận chín tầng mây. Hét cho hạ lửa giận. Nói cho tỏa hơi men. Nói cho sướng cái lỗ miệng.
 

Khổ nỗi, sướng miệng mình nhưng lại dễ chết lòng người, “miếng ngon nhớ lâu, lời đau nhớ đời”. Nói mà không nghĩ khác nào đạn bắn tứ tung, càng bắn lại càng hăng. Nhiều khi tự đắc “tôi thẳng tính lắm, thẳng như ruột ngựa”, có gì là nói liền, xây dựng nhau là làm việc “bác ái” mà. Cứ tự phong làm bác sĩ, dược sĩ để bắt mạch rồi kê toa và bắt bệnh nhân uống đúng tiêu chuẩn cha ông để lại: “thuốc đắng giã tật, nói thật mất lòng”. Có những lúc hăng hái quá, lại dùng chính Lời Chúa làm vị thuốc, mà dùng không thích hợp hóa ra Lời Chúa trở thành đạn cho quân ta bắn quân mình! Nói bất chấp hậu quả, sẽ có phản ứng ngược, giã tật đâu chẳng thấy, chỉ thấy dập nát tan tành. Đã không thiếu những trường hợp muốn giúp nhau làm hòa với người khác, nhưng vì thiếu suy xét, thiếu tế nhị, không những anh chị em mình không làm hòa được mà lại thêm một bất hòa nữa; đôi khi nặng nề hơn, đẩy anh chị em vào “dòng kín” luôn. Thế là mất tích, biệt tăm.
 

Thật là có lỗi nếu tôi không dùng nên những hồng ân Chúa ban. Tôi nhột nhạt khi nhớ đến những “thà” mà Thầy nói khi xưa. “Thà chặt, thà móc đi...” khi làm hư sự, khi làm cớ vấp ngã cho mình và nhất là cho người khác.
 

Tôi biết đã có những lần sai lỗi vì chưa kiềm chế đủ miệng luỡi của mình. Tôi hiểu cần phải cẩn trọng lời nói, và tránh gây hậu quả không hay làm suy giảm đi tình yêu và bác ái.
 

Tôi nhớ đến một loài chim sếu sống ở vùng núi Taurus miền Nam Thổ Nhĩ Kỳ. Những con sếu này hay kêu ba hoa ầm ĩ, nhất là khi đang bay. Tiếng ồn ào đó làm chim ưng chú ý, liền sà xuống bắt lấy chúng ăn thịt. Để tránh tai họa, những con sếu dày dạn kinh nghiệm đã nhặt đá sỏi để ngậm vào miệng. Nhờ vậy chúng không kêu được nữa, và không trở thành bữa ăn cho loài chim ưng. Khôn thiệt, chim mà cũng biết giữ mạng như sách Châm Ngôn dạy: “Giữ mồm miệng là bảo toàn mạng sống, khua môi múa mép ắt phải thiệt thân” (Cn 13,3).
 

Các cụ ta cũng dạy chí lý lắm: “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Một chữ “lựa” tưởng như đơn giản, nhưng quả là nhiêu khê. Thật vậy, mỗi người có một tâm tình riêng, một suy nghĩ riêng, một hoàn cảnh riêng. Một sự nhỏ nhặt của người này có thể là chuyện lớn của người khác hay ngược lại. Chỉ “lựa” được cho đúng, khi tôi cảm thông và hòa mình vào hoàn cảnh thực tế của người khác. Đặt mình là người đeo bông hồng trắng, tôi sẽ dễ chia sẻ với người khổ đau vì mất mẹ. Đặt mình là người có trọng bệnh, tôi sẽ dễ ủi an người khủng hoảng vì bị bệnh ung thư... Khi đã cùng “tần số”, chỉ cần một cái nhìn, một câu nói đơn sơ cũng đã đủ, nói một cảm mười. Tri bỉ tri kỷ.
 

Nói đến sự cảm thông, hòa đồng, tôi liên tưởng đến mầu nhiệm Nhập Thể, Thiên Chúa đã làm người và ở giữa nhân loại. Để Lời Chúa là Tin Mừng cụ thể cho con người, Người đã đem Lời xuống tận hạ giới, theo với đời sống và tâm tưởng của con người. Để đưa con người tới gần Chúa Cha, Người đã làm bạn đồng hành cùng chia sẻ ngọt bùi trong thân phận con người yếu đuối, vất vả, đầy khổ đau. Để mọi người đón nhận ơn cứu độ, Chúa Giêsu đã đến với con người thời đại của Người và loan báo ơn cứu độ theo từng hoàn cảnh cụ thể và tâm tình của từng người hay từng nhóm người. Một sự cảm thông, hòa đồng tuyệt vời. Một bảo chứng cho niềm tin tưởng chắc chắn...
 

Đương nhiên tôi không cần phải thủ cẳng kỹ quá: “Chim khôn chưa bắt đã bay, người khôn ít nói ít hay trả lời”, nhưng cũng cần nhiều lúc thinh lặng để suy xét, để nhìn lại. Những khi không nên, tôi cũng phải làm theo loài chim sếu bỏ đá sỏi vào miệng, hay bằng một cách nào đó để giữ mồm giữ miệng. Một lời nói ra, ba con ngựa Pharlap cũng không đuổi kịp, và quan trọng hơn: “Trăm năm bia đá thì mòn, ngàn năm bia miệng hãy còn trơ trơ”. Lỗi tội mình Chúa tha thứ ngay khi thống hối, nhưng vạ của tội thì tôi phải trả đến “đồng xu cuối cùng”.
 

Cám ơn Chúa đã cho con một ngày mất tiếng.